Beydulla Mayılov, BEY MEDİA MMC rəhbəri
Rusiya ilə Ukrayna arasında davam edən müharibə artıq Avropanın sərhədlərini aşan, dünya siyasətinə, iqtisadiyyatına, enerji təhlükəsizliyinə və informasiya məkanına təsir edən ən ciddi geosiyasi böhranlardan birinə çevrilib.
24 fevral 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı tammiqyaslı hərbi müdaxiləsi başladı. Lakin bu müharibəni yalnız 2022-ci ildən hesablamaq düzgün olmaz. Rusiya-Ukrayna qarşıdurmasının hərbi mərhələsi 2014-cü ildə Krımın ilhaqı və Donbasda başlayan münaqişə ilə daha əvvəl başlamışdı.
Müharibə artıq yalnız iki ölkənin problemi deyil
Mənim fikrimcə, bu müharibənin ən mühüm nəticələrindən biri odur ki, Rusiya-Ukrayna qarşıdurması artıq yalnız Moskva və Kiyev arasında ərazi mübahisəsi kimi qiymətləndirilə bilməz.
Müharibə Avropanın təhlükəsizlik sistemini dəyişib. NATO və Avropa İttifaqının təhlükəsizlik siyasəti yenidən formalaşıb, müdafiə xərcləri artıb, enerji və logistika marşrutlarına yeni yanaşmalar ortaya çıxıb.
Eyni zamanda, müharibə göstərdi ki, XXI əsrdə hərbi güc anlayışı yalnız tank və artilleriya ilə ölçülmür. İqtisadiyyat, texnologiya, peyk sistemləri, pilotsuz vasitələr, kiberməkan və informasiya müharibəsi də dövlətlərin imkanlarını müəyyən edən əsas amillərə çevrilib.
Ən böyük itki insan həyatıdır
İstənilən geosiyasi və hərbi analizdən əvvəl bir faktı unutmamaq lazımdır: müharibənin əsas yükünü insanlar daşıyır.
Minlərlə insan həyatını itirib, milyonlarla insan öz evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Şəhərlər və yaşayış məntəqələri dağılıb, enerji və digər infrastruktur obyektlərinə ciddi zərər dəyib.
2026-cı ilin ilk yarısında belə Ukraynada mülki əhali arasında itkilərin yüksək olaraq qalması müharibənin humanitar nəticələrinin hələ də davam etdiyini göstərir.
Bu baxımdan hesab edirəm ki, müharibənin kim tərəfindən “qazanılacağı” sualından daha vacib sual insanların nə vaxt təhlükəsiz həyata qayıda biləcəyidir.
Sürətli qələbə gözləntisi reallıqla toqquşdu
2022-ci ilin əvvəlində bir çox müşahidəçi müharibənin qısa müddətdə başa çata biləcəyini düşünürdü. Lakin proses tamamilə başqa istiqamət aldı.
Rusiya ilkin mərhələdə Kiyevi və Ukraynanın əsas siyasi mərkəzlərini nəzarətə götürə bilmədi. Ukrayna ciddi müqavimət göstərdi və müharibə uzunmüddətli qarşıdurmaya çevrildi.
Dörd ildən artıq müddətdən sonra isə tərəflərin hərbi və siyasi imkanları ilə yanaşı, onların iqtisadi və demoqrafik resursları da müharibənin nəticəsinə təsir edən əsas amillərdəndir.
Müharibənin iqtisadi tərəfi
Bu müharibə həm Rusiya, həm Ukrayna, həm də Avropa iqtisadiyyatı üçün ciddi nəticələr yaradıb.
Enerji bazarlarında dəyişikliklər, logistika problemləri, ərzaq təhlükəsizliyi, müdafiə xərclərinin artması və sanksiyalar qlobal iqtisadi münasibətlərə təsir göstərib.
Rusiya iqtisadiyyatının müharibə şəraitində davamlılıq göstərməsi Moskvanın resurs imkanlarının gözləniləndən daha böyük olduğunu göstərdi. Digər tərəfdən, uzunmüddətli müharibənin iqtisadi və demoqrafik qiyməti də getdikcə artır.
Ukrayna isə böyük ölçüdə beynəlxalq maliyyə və hərbi dəstəkdən asılı vəziyyətə düşüb.
İnformasiya müharibəsi ayrıca cəbhəyə çevrilib
Bir media rəhbəri kimi mənim üçün bu müharibənin başqa bir tərəfi xüsusilə diqqətəlayiqdir: informasiya müharibəsi.
Bu gün insanlar hadisələri yalnız televiziya və qəzetlərdən deyil, sosial şəbəkələrdən, Telegram kanallarından, videoplatformalardan və müxtəlif onlayn mənbələrdən izləyirlər.
Bu isə jurnalistika qarşısında yeni məsuliyyət yaradır.
Müharibə zamanı yayılan hər görüntü, hər iddia və hər məlumat həqiqət olmaya bilər. Buna görə media qurumları məlumatı yaymazdan əvvəl mənbəni yoxlamalı, emosional manipulyasiyadan uzaq dayanmalı və faktla şərhi bir-birindən ayırmalıdır.
Mən hesab edirəm ki, müharibə dövründə jurnalistin əsas vəzifəsi tərəf seçmək deyil, faktı mümkün qədər dəqiq təqdim etməkdir.
Sülhün alternativi yoxdur
Mənim mövqeyimə görə, bu müharibənin hərbi yolla sonsuz davam etməsinin heç bir ölkə üçün real üstünlüyü yoxdur.
Rusiya öz təhlükəsizlik və geosiyasi maraqlarını müdafiə etdiyini bildirir. Ukrayna isə ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qorumaq uğrunda mübarizə apardığını bildirir. Tərəflərin mövqeləri arasında böyük fərq olsa da, nəticədə davamlı həll yalnız siyasi və diplomatik mexanizmlərlə mümkündür.
Hərbi əməliyyatların davam etməsi yeni insan itkiləri, yeni dağıntılar və daha dərin iqtisadi problemlər yaradır.
Buna görə beynəlxalq ictimaiyyətin əsas məqsədi müharibəni daha da uzatmaq deyil, ədalətli, davamlı və təhlükəsizlik təminatları olan siyasi həll üçün real danışıqlar mühiti yaratmaq olmalıdır.
Azərbaycan üçün hansı nəticələr çıxır?
Azərbaycan bu müharibənin birbaşa tərəfi deyil. Lakin regionumuzda baş verən bu qədər böyük geosiyasi qarşıdurmanın Azərbaycana təsirsiz qalması mümkün deyil.
Azərbaycan üçün əsas məsələ balanslı xarici siyasəti, milli təhlükəsizliyi və iqtisadi maraqları qorumaqdır.
Bu müharibə bizə bir daha göstərir ki, dövlətin gücü yalnız hərbi potensialla ölçülmür. Güclü iqtisadiyyat, enerji təhlükəsizliyi, informasiya təhlükəsizliyi, müasir texnologiyalar və diplomatik imkanlar da milli təhlükəsizliyin vacib elementləridir.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi artıq bir neçə illik hərbi qarşıdurmadan daha böyük məna daşıyır. Bu müharibə Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasını, dünya iqtisadiyyatını və beynəlxalq münasibətləri dəyişdirib.
Amma bütün siyasi və geosiyasi hesablamaların arxasında insan amili dayanır.
Mənim fikrimcə, XXI əsrdə heç bir dövlət üçün uzunmüddətli müharibə əsl qələbə modeli ola bilməz. Əsl qələbə insanların öz evlərinə təhlükəsiz qayıda bildiyi, dövlətlərin suverenliyinə hörmət edildiyi və gələcək nəsillərin müharibə deyil, inkişaf haqqında düşündüyü gündür.
Beydulla Mayılov
BEY MEDİA MMC rəhbəri
